Wat is het BIOS en wat kun je ermee?

Het BIOS of UEFI is de firmware van je moederbord die wordt gestart voordat Windows wordt geladen. Het controleert en initialiseert belangrijke hardware, zoals je processor, werkgeheugen en opslag, en zorgt er vervolgens voor dat je besturingssysteem kan worden opgestart.

In het BIOS kun je daarnaast verschillende instellingen van je pc aanpassen. Denk aan het inschakelen van XMP of EXPO voor je werkgeheugen, het aanpassen van ventilatorsnelheden en het kiezen vanaf welke SSD of USB-stick je pc moet opstarten.

In dit artikel leggen we uit wat het BIOS is, wat het verschil is tussen BIOS en UEFI en welke instellingen handig zijn om te kennen.

Wat is het BIOS?

BIOS staat voor Basic Input/Output System. Het is firmware die op het moederbord is opgeslagen en wordt gestart zodra je de computer aanzet.

Tijdens het opstarten controleert en initialiseert het systeem de aangesloten hardware. Vervolgens zoekt het naar een apparaat waarvan het besturingssysteem kan worden gestart, zoals je SSD met Windows.

Via het BIOS-menu kun je verschillende instellingen van je hardware bekijken en aanpassen. Welke mogelijkheden je precies hebt, verschilt per moederbord en fabrikant.

Je vindt er bijvoorbeeld instellingen voor: Je processor, werkgeheugen, opslag, Ventilatoren en koeling, De opstartvolgorde, XMP en EXPO, Beveiligingsfuncties, Geïntegreerde hardware en aansluitingen

Hoewel we tegenwoordig nog vaak over het BIOS praten, gebruiken moderne computers meestal UEFI.

Wat is het verschil tussen UEFI en BIOS?

UEFI staat voor Unified Extensible Firmware Interface en is de moderne opvolger van het traditionele BIOS.

Beide hebben uiteindelijk een vergelijkbare functie: ze bereiden de hardware voor en zorgen ervoor dat het besturingssysteem kan worden gestart. UEFI biedt echter modernere mogelijkheden en is ontworpen voor hedendaagse hardware.

Een UEFI-interface ondersteunt bijvoorbeeld moderne opstartmethodes en functies zoals Secure Boot. Veel moederborden bieden daarnaast een grafische interface waarin je met een muis kunt navigeren.

In de praktijk wordt de term BIOS nog steeds veel gebruikt. Wanneer iemand zegt dat je "naar het BIOS" moet gaan, wordt bij een moderne pc daarom meestal het UEFI-menu bedoeld.--*

Hoe kom je in het BIOS of UEFI?

XMP of EXPO inschakelen voor je werkgeheugen

Een van de bekendste instellingen is het activeren van een geheugenprofiel. RAM kan standaard op een lagere snelheid draaien dan de snelheid waarvoor de geheugenkit is verkocht. Met een geheugenprofiel kun je geschikte instellingen voor onder andere de geheugensnelheid en timings laden. Je komt hierbij voornamelijk twee namen tegen:

XMP staat voor Extreme Memory Profile en is oorspronkelijk ontwikkeld door Intel.

EXPO staat voor Extended Profiles for Overclocking en is AMD's technologie voor geheugenprofielen.

Welke optie beschikbaar is, hangt af van je moederbord en geheugenkit. Na het activeren van het juiste profiel probeert het systeem het geheugen met de instellingen uit dat profiel te gebruiken. Je hoeft de geheugensnelheid, timings en spanning daardoor niet allemaal handmatig in te stellen.

Een geheugenprofiel is echter niet op ieder systeem gegarandeerd stabiel. De processor, het moederbord en de geheugenkit moeten de gekozen instellingen aankunnen.

Ventilatoren instellen via het BIOS

Via het BIOS kun je bij veel moederborden ook de ventilatoren van je pc instellen. Je kunt bijvoorbeeld kiezen uit vooraf ingestelde profielen zoals Silent, Standard of Performance/Turbo. Welke namen worden gebruikt, verschilt per fabrikant.

Bij veel moederborden kun je ook zelf een ventilatorcurve instellen. Hiermee bepaal je hoe snel een ventilator draait bij verschillende temperaturen.

Je kunt je pc daardoor bijvoorbeeld stiller laten draaien wanneer de componenten koel zijn en de ventilatorsnelheid automatisch verhogen wanneer de temperatuur oploopt.

Dit kan handig zijn omdat de instellingen vanuit het moederbord werken en je hiervoor niet altijd aanvullende software in Windows nodig hebt.

RGB instellen via het BIOS

Sommige moederborden bieden vanuit het BIOS beperkte instellingen voor aangesloten RGB- of ARGB-verlichting.

Welke mogelijkheden je krijgt, verschilt sterk per moederbord. Soms kun je alleen bepalen of de verlichting aan of uit staat, terwijl andere modellen aanvullende instellingen aanbieden.

Voor uitgebreidere effecten, kleuren en synchronisatie is vaak software van de fabrikant nodig.

De bootvolgorde aanpassen

Via de boot order of boot priority bepaal je vanaf welk opslagapparaat je computer probeert op te starten. Normaal gesproken staat de SSD waarop Windows is geïnstalleerd bovenaan.

De bootvolgorde aanpassen is bijvoorbeeld handig wanneer je Windows vanaf een USB-stick wilt installeren. Je kunt de USB-stick dan als opstartapparaat selecteren, zodat de pc daarvan opstart in plaats van vanaf de bestaande Windows-installatie.

Na de installatie kun je de Windows-SSD weer als eerste opstartapparaat instellen.

Wanneer moet je het BIOS updaten?

Een BIOS-update kan ondersteuning voor nieuwe hardware toevoegen, compatibiliteitsproblemen oplossen, beveiligingsupdates bevatten of bestaande problemen verhelpen.

Een update kan bijvoorbeeld nodig zijn wanneer je een nieuwere processor op een ouder moederbord wilt installeren en de huidige BIOS-versie deze processor nog niet ondersteunt.

Het updaten van het BIOS verschilt per moederbord. Fabrikanten hebben hiervoor hun eigen updatefuncties en procedures. Controleer daarom altijd de handleiding en ondersteuningspagina van jouw specifieke moederbord voordat je begint.

Tijdens een BIOS-update is het belangrijk dat het systeem niet wordt uitgeschakeld. Een mislukte of onderbroken update kan ervoor zorgen dat het moederbord niet meer normaal opstart.

Sommige moderne moederborden beschikken over een functie waarmee het BIOS via een speciale USB-poort en knop kan worden bijgewerkt. Dit wordt afhankelijk van de fabrikant bijvoorbeeld BIOS Flashback of een vergelijkbare naam genoemd.

Hoe reset je het BIOS?

Wanneer verkeerde instellingen ervoor zorgen dat je computer instabiel wordt of niet meer goed opstart, kun je de BIOS-instellingen terugzetten naar de standaardwaarden.

Kun je het BIOS nog gewoon openen? Dan kun je meestal vanuit het BIOS kiezen voor een optie zoals Load Optimized Defaults of Load Setup Defaults.

Start de computer niet meer goed op? Dan kun je het CMOS resetten. Afhankelijk van het moederbord kan dit bijvoorbeeld via:

• Een Clear CMOS-knop
• De daarvoor bedoelde Clear CMOS-pinnen
• Het tijdelijk verwijderen van de CMOS-batterij

Schakel de computer volledig uit en haal de stroom van het systeem voordat je onderdelen op het moederbord aanraakt of een fysieke CMOS-reset uitvoert. Controleer daarnaast altijd de handleiding van je moederbord voor de juiste resetprocedure.

Na een reset worden aangepaste BIOS-instellingen teruggezet. Instellingen zoals XMP/EXPO, aangepaste ventilatorcurves en wijzigingen aan de bootvolgorde moet je mogelijk opnieuw instellen.

Conclusie

Het BIOS of UEFI vormt de basis voor het opstarten en configureren van je computer. Moderne pc's gebruiken vrijwel altijd UEFI, maar in de praktijk wordt nog steeds vaak de term BIOS gebruikt.

Voor dagelijks gebruik hoef je weinig in het BIOS aan te passen. Toch is het handig om te weten hoe je het opent en waar belangrijke instellingen staan.

Vooral XMP/EXPO, ventilatorinstellingen, de bootvolgorde en BIOS-updates zijn functies waarmee je als pc-gebruiker te maken kunt krijgen.
Pas instellingen alleen aan wanneer je weet wat ze doen en raadpleeg bij twijfel altijd de handleiding van je moederbord.

Veelgestelde vragen